Gervilög(fræði)
og reiðhjólskenningin
Íslendingar hafa sérkennilega oft lent í 16. sæti í (söng)lagakeppni meðal Evrópuþjóða. Hefur þótt lítill sómi af því. Nú hefur staðan versnað: Ísland er komið í 17. sæti af 18. þjóðum í annarri lagakeppni!
Tilefni þessara undarlegu inngangsorða er nýleg frétt í blaði allra landsmanna, þess efnis að svona sé staðan orðin við svokallaða innleiðingu gerða Evrópusambandsins, Íslensk stjórnvöld standi sig næst verst í þessum efnum. Í greininni voru sökudólgarnir ógurlegu nafngreindir sem ráðuneyti dómsmála og landbúnaðar. Rætt við embættismenn þar á bæ sem gáfu undanbragðalaust hreinskilnislegar skýringar. Í landbúnaðarráðuneytinu var einfaldlega sagt um þessar gerðir að "... við höfum almennt innleitt þær jafnóðum og þær hafa verið þýddar. Þetta er hins vegar mjög flókið og erfitt í þýðingu, hér er um að ræða mikið tæknimál, og sumar reglugerðanna eru feikistórar" svo vitnað sé beint í viðtalið.
Hvað þýðir þetta í raun? Jú, við höfum ekki undan að þýða allt sem kemur frá Brussel á ástkæra ylhýra málið. Þetta er svo mikið tæknimál og reglugerðirnar svo ,,feikistórar”. Innleiðingin strandar á þýðingum.
Við fregnir af þessum toga setur að manni hroll. Fyrst við höfum ekki undan að þýða alla spekina, hefur þá einhver tíma og nennu til að lesa þetta allt saman, fara eftir þessu öllu og framfylgja því að það sé gert? Er hugmyndin um lög og reglur sem aðgengileg og skýr fyrirmæli, byggðum á reynslu kynslóðanna og ávöxtum lýðræðislegrar umræðu, orðin algjörlega útþynnt og gleymd í þessari ,,innleiðingu” allri?
Það skal játað að kunnátta höfundar á lögum og rétti hins evrópska efnahagssvæðis gæti verið meiri. Hann hefur þó annað veifið þurft að stinga sér til sunds og leita að ,,gerðum” sem hann grunaði, eða hafði verið bent á, að væri að finna í hinu óþrótandi fljóti frá Brusselsbæ. Þetta efni er ærið misjafnt að gæðum eins og gengur en sú hugsun hefur orðið æ áleitnari eftir því sem árin líða að eitthvað sé til í hinni svokölluðu reiðhjólskenningu (e. Bicycle Theory) sem stundum hefur verið höfð í flimtingum um Evrópusambandið. En auðsjáanlega gengur sú kenning út á að það sem ekki er knúið áfram stöðvist og falli á hliðina. Því má spyrja: verða reglugerðarsmiðirnir e.t.v. að halda áfram að knýja tölvurnar og prentarana svo kröftuglega að það hafist ekki undan að taka á móti bununni, og með því móti geti Evrópureiðhjólið haldið endalaust áfram?
Án þess að hér verði farið með mikið frekara fleipur vil ég þó setja fram þá skoðun mína að hér sé hætt við að almennar reglur verði settar án lýðræðislegrar umræðu eða skoðanaskipta, útbúnar af sérfræðingum og fyrir sérfræðinga. Slík lagafyrirmæli geti vart talist annað en gervilög. Það vantar hinn lýðræðislega grunn sem allir hljóta að játa að réttlæti almenn og bindandi fyrirmæli fyrir borgarana að ofan. Þetta viðhorf kann að virðast gamaldags en það verður þá bara að vera svo, það er alltaf ástæða í öllum mikilvægum málum til að staldra annað veifið við og minnast spurningar listaskáldsins góða ,,höfum við gengið til góðs - götuna fram eftir veg”.
Tilefni þessara undarlegu inngangsorða er nýleg frétt í blaði allra landsmanna, þess efnis að svona sé staðan orðin við svokallaða innleiðingu gerða Evrópusambandsins, Íslensk stjórnvöld standi sig næst verst í þessum efnum. Í greininni voru sökudólgarnir ógurlegu nafngreindir sem ráðuneyti dómsmála og landbúnaðar. Rætt við embættismenn þar á bæ sem gáfu undanbragðalaust hreinskilnislegar skýringar. Í landbúnaðarráðuneytinu var einfaldlega sagt um þessar gerðir að "... við höfum almennt innleitt þær jafnóðum og þær hafa verið þýddar. Þetta er hins vegar mjög flókið og erfitt í þýðingu, hér er um að ræða mikið tæknimál, og sumar reglugerðanna eru feikistórar" svo vitnað sé beint í viðtalið.
Hvað þýðir þetta í raun? Jú, við höfum ekki undan að þýða allt sem kemur frá Brussel á ástkæra ylhýra málið. Þetta er svo mikið tæknimál og reglugerðirnar svo ,,feikistórar”. Innleiðingin strandar á þýðingum.
Við fregnir af þessum toga setur að manni hroll. Fyrst við höfum ekki undan að þýða alla spekina, hefur þá einhver tíma og nennu til að lesa þetta allt saman, fara eftir þessu öllu og framfylgja því að það sé gert? Er hugmyndin um lög og reglur sem aðgengileg og skýr fyrirmæli, byggðum á reynslu kynslóðanna og ávöxtum lýðræðislegrar umræðu, orðin algjörlega útþynnt og gleymd í þessari ,,innleiðingu” allri?
Það skal játað að kunnátta höfundar á lögum og rétti hins evrópska efnahagssvæðis gæti verið meiri. Hann hefur þó annað veifið þurft að stinga sér til sunds og leita að ,,gerðum” sem hann grunaði, eða hafði verið bent á, að væri að finna í hinu óþrótandi fljóti frá Brusselsbæ. Þetta efni er ærið misjafnt að gæðum eins og gengur en sú hugsun hefur orðið æ áleitnari eftir því sem árin líða að eitthvað sé til í hinni svokölluðu reiðhjólskenningu (e. Bicycle Theory) sem stundum hefur verið höfð í flimtingum um Evrópusambandið. En auðsjáanlega gengur sú kenning út á að það sem ekki er knúið áfram stöðvist og falli á hliðina. Því má spyrja: verða reglugerðarsmiðirnir e.t.v. að halda áfram að knýja tölvurnar og prentarana svo kröftuglega að það hafist ekki undan að taka á móti bununni, og með því móti geti Evrópureiðhjólið haldið endalaust áfram?
Án þess að hér verði farið með mikið frekara fleipur vil ég þó setja fram þá skoðun mína að hér sé hætt við að almennar reglur verði settar án lýðræðislegrar umræðu eða skoðanaskipta, útbúnar af sérfræðingum og fyrir sérfræðinga. Slík lagafyrirmæli geti vart talist annað en gervilög. Það vantar hinn lýðræðislega grunn sem allir hljóta að játa að réttlæti almenn og bindandi fyrirmæli fyrir borgarana að ofan. Þetta viðhorf kann að virðast gamaldags en það verður þá bara að vera svo, það er alltaf ástæða í öllum mikilvægum málum til að staldra annað veifið við og minnast spurningar listaskáldsins góða ,,höfum við gengið til góðs - götuna fram eftir veg”.