Þriðjudaginn 28. október s.l. stóð danska Lögmannafélagið fyrir fundi í Kaupmannahöfn. Viðfangsefnið ,, Kvalitet i Lovtilblivelsen " og fundurinn var haldinn í húsakynnum danska þingsins í Kristjánsborgarhöll. Átti ég þess kost að sækja fundinn, sem fulltrúi L.M.F.Í.

Lögmannafélagið danska hafði sett fram þá skoðun sína árið 1994, að setning laga í Danmörku væri ekki eins vel undirbúin og þörf væri á.

Félagið fylgdist áfram með þróuninni í lagasmíðinni og þegar því fannst ástandið versna frekar en batna voru tillögur til úrbóta kynntar á fundi þess í júníbyrjun s.l. og ræddar þar. Í þeim umræðum tók m.a. þátt forseti danska þingsins, Erling Olsen, sem tók undir þá skoðun að þörf væri á vissum endurbótum, til að vanda betur undirbúning lagasetningar. Í framhaldi af þessum umræðum var svo fundurinn í Kristjánsborgarhöll ákveðinn.

Fyrir fundinum lágu tillögur lögmannafélagsins í 13 liðum þar sem fram komu hugmyndir þess um betri undirbúning að setningu laga.

Í þessum tillögum flestum felst gagnrýni á ríkjandi starfshætti við undirbúning lagafrumvarpa í Danmörku.

Helstu tillögurnar voru þessar:

1. Lagafrumvörp skulu undirbúin og rædd í nefndum þar sem nefndarmenn koma sem víðast að m.a. frá samtökum, félögum og opinberum stofnunum, aðilum sem tengjast málinu og búa yfir sérþekkingu á þeim sviðum er lagasetningin tekur til. Mikilvægt er, að nefndinni standi til boða fjármunir til nauðsynlegrar undirbúningsvinnu, til að ráða ritara o.s.frv. Danska þingið ræður ekki yfir nægilegri sérfræðiþekkingu og er þess vegna háð þeim niðurstöðum og upplýsingum sem fram koma í lagafrumvarpi og með því. Vegna þessa er sérstaklega mikilvægt, að breiður hópur með ólíkar skoðanir á málinu standi að undirbúningi lagafrumvarps.

2. Skipa þarf fleiri fastanefndir, eins og t.d. réttarfarsnefnd.

3. Í nefndum sem undirbúa lagafrumvörp skal þess gætt, að fulltrúar séu frá öllum eða sem flestum þeim hagsmuna- og skoðanahópum sem málið varðar. Hugsanlega með því að óháður aðili eða nefnd tilnefni fulltrúa.

4. Allar álitsgerðir, skýrslur o.s.frv, af þessu tagi frá nefndum skulu afhentar þinginu, þó viðkomandi fagráðherra leggi ekki fram frumvarp skv. tillögu nefndarinnar.

5. Skylt verði að leita álits þeirra aðila sem málið varðar, áður en frumvarp er lagt fram, einnig ef mikilvægar breytingartillögur koma fram í þinginu.

6. Lágmarksfrestur til þess að senda umsagnir og gera athugasemdir verði ákveðinn.

7. Aðilar, sem málið varðar, fái umsagnir hverra annarra sendar og hægt verði að efna til fundar með þeim þar sem sérfræðingar taki líka þátt.

8. Öll frumvörp ásamt athugasemdum verði sett á internetið um leið og þau eru tilbúin.

9. Í athugasemdum með frumvarpinu skal gerð grein fyrir þeim umsögnum og tillögum, sem fram hafa komið við undirbúning þess, og hvers vegna þær eru teknar til greina eða hafnað.

Þar skal einnig fjalla um stöðu frumvarpsins gagnvart stjórnarskrá, tengsl þess við meginreglur réttarins og alþjóðasáttmála, þ.m.t. mannréttinda- sáttmálann.

10. Lagatextinn á að vera það greinilegur, að einstaklingar geti leitt réttarstöðu sína beint af honum. Það má ekki eiga sér stað, að "lög" séu sett í athuga- semdum eða greinargerð.

Fundurinn hófst með því að formaður danska lögmannafélagsins, Steffen Juul setti samkomuna.

Þá sagði danski forsætisráðherrann, Paul Nyrup Rasmunsen, nokkur orð, fagnaði frumkvæði lögmannafélagsins og kvað stjórnvöld hlusta á það sem lögmenn og félag lögmanna hefði að segja.

Hann sagði umræðu af þessu tagi þarfa. Heimurinn hefði breyst mikið á síðustu árum, líka Danmörk. Allt gerðist mun hraðar en áður og væri einnig flóknara m.a. þess vegna væri lagasetning vandasamari en fyrr.

Eftir ávarp forsætisráðherrans tóku við átta framsöguerindi.

Tyge Trier, lögmaður, reifaði tillögur lögmannafélagins. Í lokin ræddi hann almennt um markmið tillagnanna, taldi að yrði eftir þeim farið myndi það leiða til þess að almenningur fengi skýrari og betri lög, sem tryggðu betur mannréttindi borgaranna og myndu leiða til meira réttaröryggis.

Erling Olsen, forseti danska þingsins, fór yfir hina ýmsu flokka settra laga. Hann taldi veigamikla lagabálka t.d. fjárlög og réttarfarslöggjöf yfirleitt ekki bjóða hættunni heim, þar væri undirbúningur vandaður og oftast nægur tími til stefnu til kynningar og umræðna.

Hins vegar gæti skyndilega þurft að grípa til þess að setja lög, breyta lögum eða lögfesta skuldbindingar samkvæmt alþjóðasamningum. Þá væri helst hætta á að ekki væri nægilega vel til lagasetningarinnar vandað.

Claus Larsen, forseti bæjarþings Kaupmannahafnar, (byretspresident) hóf sitt erindi á þeim orðum sem notuð eru sem fyrirsögn þessa pistils.

,,Með lögum skal land byggja" sagði dómarinn og benti á að smátt og smátt hefði lagatextinn sjálfur þokað fyrir greinargerðum og athugasemdum með lagafrumvörpum. Nú væri allt of mikið gert úr efni þessara fylgigagna.

Þetta taldi dómarinn ekki heppilegt, hvorki fyrir þá sem settu lögin, né hina sem ættu að skilja þau og fara eftir þeim. Lagatextinn sjálfur á að segja það sem segja þarf um vilja löggjafans.

Þá fannst dómaranum of algengt að mikilvæg lagafrumvörp væru keyrð í gegn á síðustu dögum og jafnvel klukkutímum fyrir þinglausnir. Þetta væru ekki vönduð vinnubrögð.

Hann studdi hugmyndir um lengri fresti fyrir umsagnaraðila og að þingmenn fengju öll undirgögn væntanlegs frumvarps afhent, hvort sem það væri lagt fram eða ekki.

Frank Jensen, dómsmálaráðherra, taldi ekki verr staðið að undirbúningi lagasetningar nú en áður. Honum fannst athugasemdir um, að lagatextinn væri oft óskýr og leita þyrfti út fyrir hann til að finna innihaldið, ekki réttmætar. ,,Þingið samþykkir líka athugasemdirnar" sagði hann hróðugur. Fór þá kliður um salinn.

Hendrik Zahle, dr.jur., prófessor, við Kaupmannahafnarháskóla, vildi skipta lagasetningarferlinu í þrennt. Hugmyndin - frumvarpið - meðferðin í þinginu. Hver þáttur væri mjög mikilvægur. Hann taldi nauðsynlegt réttaröryggisins vegna að hægt væri að bera það strax undir dómstóla hvort lög væru í samræmi við stjórnarskrána, svo ekki þyrfti að bíða eftir sérstöku sakarefni.

Hann taldi áhrif og eftirlit fjölmiðla með undirbúningi og setningu laga vera mikilvægt.

Bjørn Elmquist, formaður laganefndar danska þingsins, var almennt jákvæður gagnvart tillögum lögmannafélagsins. Benti á, að margar þessar reglur væru í heiðri hafðar, t.d. væri álit margra aðila fengið þegar lagafrumvarp væri undirbúið.

Isi Foighel, dr.jur., dómari við Mannréttindadómstólinn, fagnaði framkomnum hugmyndum. Taldi nauðsynlegt, að hagsmunaaðilar kæmu þegar í byrjun að undirbúningi lagasetningar og frumvörp, greinargerðir, athugasemdir og umsagnir birtust á internetinu.

Hann taldi aðalatriði, að réttaröryggi hins almenna borgara væri sem best tryggt. Það væri allt of oft fyrir borð borið. Gagnrýndi dómarinn sérstaklega gildistökuákvæði skattalaga, sem stundum tækju gildi örfáum dögum eftir samþykki þingsins og væru þá í reynd afturvirk.

Eigil Mølgaard, deildarstjóri í Viðskiptaráðuneytinu, taldi undirbúning og setningu reglugerða meira vandamál en lagasetninguna.

Annað í ræðu hans fór að mestu fyrir ofan garð og neðan hjá mér, enda búinn að einbeita mér að því í rúmlega 2 klukkutíma, hvíldarlaust, að skilja dönsku.

Eftir framsöguerindin var stutt fundarhlé en síðan voru almennar umræður.

Mér finnst flestar hugmyndir Dananna vera skynsamlegar og þarfar. Fróðlegt verður að sjá hvort þær leiða til þess að samræmdar reglur verði settar þar um undirbúning og gerð lagafrumvarpa.

Við Íslendingar höfum fulla þörf á að huga að því hvernig okkar lög verða til og hvort hægt sé að gera það ferli betra en nú er.

Samkvæmt því sem fram kom á fundinum hefur t.d. danska þingið ekki yfir að ráða sérfræðiþekkingu til að fara á gagnrýninn hátt yfir fram komin lagafrumvörp og þarf að leita til þeirra sem sömdu frumvarpið um þá aðstoð. Þá varð mér hugsað til Alþingis.